Μικρά...

Υπολογιστής μας άφησε χρόνους ΣΤΟΠ Αναζητείται τρόπος ανάκτησης μερικών αρχείων έστω ΣΤΟΠ Πρόσβαση στο internet πολύ δύσκολη από ασύρματο γείτονα και με iphone μέχρι νεωτέρας ΣΤΟΠ Κείμενα αδύνατον να καταχωρηθούν από iphone χωρίς να βγάλεις τα μάτια σου ΣΤΟΠ Δεν σκοπεύω ΣΤΟΠ Ένα backup την ημέρα το γιατρό θα ‘κανε πέρα (παλιά Κινέζικη παροιμία) ΣΤΟΠ

Έχετε πάρει χαμπάρι όταν πιάνει καμιά φωτιά σε κάνα μεγαλοαστικό προάστιο της Αθήνας ποιοι συνωστίζονται πίσω από τα μικρόφωνα για να εκφράσουν την οργή τους για το “ανάλγητο κράτος” που δεν προστατεύει το πράσινο και τις περιουσίες τους; Αυτοί που έχουν καταπατήσει το δάσος και έχουν χτίσει το αυθαίρετο τους γράφοντας στα γεννητικά τους όργανα νόμους και κοινωνική συνείδηση. Κι ένας δημοσιογράφος να ρωτήσει: ”Το δικό σου σπίτι πως βρέθηκε ρε φίλε μέσα στο δάσος;” . Ένας!

Tuesday, July 08, 2008

Ναρκισσισμός

Το πρόβλημα του υπολογιστή λύθηκε πολύ πιό γρήγορα από ότι περίμενα. Καμένο motherboard η διάγνωση. Τρέχα γύρευε…

Χρωστάω ένα χειρόγραφο στην Citronella. Επειδή δεν θέλω να βγάλω την υποχρέωση απλά γράφοντας κάτι άσχετο προτίμησα ένα κείμενο που, ούτως ή άλλως, θα ανέβαζα στο blog να το ανεβάσω χειρόγραφο. Εξάλλου τα περισσότερα κείμενα πρώτα τα γράφω σε χαρτιά, που συνήθως τα πετάω από δω κι από κει, μη μπορώντας να αποχωριστώ το ρημάδι το στυλό. Επειδή δεν ξέρω κατά πόσο τα γράμματά μου μπορούν να διαβαστούν, ακριβώς από κάτω υπάρχει και το ηλεκτρονικό κείμενο, οπότε μην κουράζετε τα ματάκια σας…

”Στον καθρέφτη σου κοιτιέσαι κι από μόνη σου αγαπιέσαι” - Μαργαρίτης

Με αμεσότητα που ίσως αγγίζει τα όρια της ωμότητας (το αντίθετο της ψημενότητας κατά Ζήκο), ο λαϊκός Βάρδος εκφράζει ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα του σύγχρονου ανθρώπου που ακούει στο όνομα vαρκισσισμός. Πάμπολες οι εκδηλώσεις του ναρκισσισμού. Τεράστιο το φάσμα επιρροής του. Για να ξεκινήσω από τα πιο απλά και επίκαιρα… Ρίξτε μια ματιά στην παραλία γύρω σας: τατουάζ στην πλάτη, τατουάζ στο σβέρκο, στα πόδια, στη μέση, αποτριχωμένα και γραμμωμένα σώματα μέσα στην μαυρίλα, μαγιό φτιαγμένα για να δείχνουν παρά για να κρύβουν, “ηλιοθεραπεία” με τις ώρες όπως τα βόδια στο λιβάδι και κολύμπι ελάχιστο μιας και μέσα στο νερό δεν διακρίνεται η “Αφροδίτη της Μήλου”, ή ο “Ερμής του Πραξιτέλους”.

Περνώντας στα σοβαρά… Μήπως ακραία περίπτωση νάρκισσου δεν ήταν ο Αδόλφος Χίτλερ; Στην εκμετάλλευση του ναρκισσισμού δεν στηρίζονται ο εθνικισμός και ο φασισμός; Στα ναρκισσιστικά αντανακλαστικά του νεοέλληνα δεν ποντράρουν Λιακόπουλοι, Βελόπουλοι και λοιποί απατεώνες προκειμένου να πουλάνε τα “πονήματά τους” για το περιούσιο έθνος; Κλασσικές περιπτώσεις νάρκισσων τόσο με την εικόνα όσο και με τις ιδέες τους δεν συνιστούν οι εγχώριοι τηλεφασίστες (Καρατζαφέρηδες, Γεωργιάδηδες, Πλεύρηδες κ.λ.π.) που εσχάτως έχουν μεγάλη πέραση στα τηλεοπτικά πάνελ; Αποτέλεσμα του ναρκισσισμού δεν είναι πολλές από τις “μοντέρνες” ψυχικές διαταραχές; Αυτός δεν ευθύνεται εν’ μέρη για την μοναξιά μιας και για πολλούς άνδρες δεν μπορεί να βρεθεί γυναίκα “αντάξιά τους” και το αντίθετο;

Επειδή ναρκισσισμός και ματαιοδοξία πάνε χέρι-χέρι βασική επιδίωξη του συστήματος σήμερα (μέσω της κατευθυνόμενης παιδείας, των ΜΜΕ, της διαφήμισης κλπ) είναι η δημιουργία νάρκισσων προς χάριν του καταναλωτισμού. Ο νάρκισσος καταναλωτής είναι ο ιδανικός καταναλωτής. Και η εκπαίδευση αρχίζει από πολύ νωρίς… Η κούκλα Barbie για παράδειγμα είναι κλασσικό ναρκισσιστικό πρότυπο για τα παιδιά. Βλέπω την κόρη μου που είναι 3 ετών πως ταυτίζεται μαζί της. Ντύνεται όπως η Barbie, χτενίζεται όπως η Barbie, πολλές φορές κρίνει ανθρώπους, επαγγέλματα, συμπεριφορές μέσα από το πρίσμα της φιλοσοφίας της Barbie.

Νομίζω πως λίγο πολύ όλοι αναγνωρίζουμε στον εαυτό μας ναρκισσιστικές συμπεριφορές οι οποίες φαντάζομαι πως, έως ένα σημείο, είναι φυσιολογικές. Ίσως είναι κομμάτι της ανθρώπινης ψυχοσύνθεσης συνδεμένο με την libido και την επίδειξη για την προσέλκυση του αντίθετου φύλλου. Το πρόβλημα ξεκινάει όταν αυτό το κομμάτι υπερτροφεί και δεν υπάρχουν οι άμυνες εκείνες που θα αποτρέψουν την διόγκωσή του.

Ναρκισσισμός - φόβος - αγραμματοσύνη είναι το τρίπτυχο που ακολουθεί κάθε εξουσία που… σέβεται τον εαυτό της προκειμένου να ελέγχει τις μάζες και τα δεκανίκια της που ανέφερα πριν φροντίζουν ώστε να ρίχνουν συνεχώς “λίπασμα” προκειμένου να διογκώνεται το ναρκισσιστικό τμήμα της προσωπικότητας του ανθρώπου, προκειμένου να ζει υπό το κράτος του φόβου (πάλι αναμένουμε “καύσωνες φονιάδες” για παράδειγμα) και να μένει χωρίς πραγματική πληροφόρηση και ενημέρωση χωρίς πολύπλευρη εκπαίδευση.

Δεν ξέρω στην επιστήμη της ψυχολογίας πως αντιμετωπίζεται ο ναρκισσισμός. Στο επίπεδο της κοινωνίας νομίζω πως η στροφή σε δομές που έχουν σαν βάση το “εμείς” και όχι το “εγώ”, την συλλογικότητα και όχι τον ατομισμό, την κοινή δράση και όχι την ιδιώτευση, βοηθάει. Με λίγα λόγια μια -πραγματική και όχι γιαλαντζί- στροφή προς τα αριστερά.

Υ.Γ. Εξαιρετικά παραδείγματα ναρκισσισμού μπορεί να βρει κάποιος και στην Ελληνική μπλογκόσφαιρα βεβαίως. Δεν χρειάζεται να πάει μακριά.

Friday, July 04, 2008

Μας έμεινε ο Κότσιρας

Έχω την εντύπωση πως το μέτριο έχει ποτίσει αυτόν τον τόπο και δεν λέει να φύγει με τίποτα. Το μέτριο είναι ο κανόνας και το καλό η εξαίρεση και μάλιστα η σπάνια εξαίρεση. Στην αυτοκρατορία του μετρίου λοιπόν έχουμε μέτριους πολιτικούς, μέτρια παιδεία, μέτριους καθηγητές, μέτριο σύστημα υγείας, μέτριους γιατρούς, μέτρια ποιότητα ζωής, μέτρια κτίρια, μέτριους μηχανικούς, μέτριους δημοσιογράφους, μέτρια ΜΜΕ, μέτριους καλλιτέχνες, μέτριο πολιτισμό, μέτρια δημόσια διοίκηση, μέτριες συγκοινωνίες, μέτρια, μέτρια, μέτρια… Ακούσαμε φαίνεται τους αρχαίους Έλληνες που μίλαγαν για μέτρο και παρερμηνεύοντας το τα κάνουμε όλα μέτρια.

Όχι δεν ξύπνησα το πρωί και άρχιζα να σιχτιρίσω έτσι… Υπάρχει αφορμή. Το 1992 η Βαρκελώνη οργάνωσε τους ολυμπιακούς αγώνες. Πέρα από την ίδια την διοργάνωση που ήταν πολύ καλή, όλο αυτό το πανηγύρι του παγκόσμιου κεφαλαίου έδωσε στην πόλη την ευκαιρία να αλλάξει -προς το καλύτερο- όψη (όσοι έχουν ταξιδέψει πριν και μετά μιλάνε για μια διαφορετική Βαρκελώνη). Η πρωτεύουσα της Καταλονίας εκμεταλλεύτηκε με τον καλύτερο τρόπο τους αγώνες σε όλα τα επίπεδα και δεν έκανε πράγματα μόνο για το θεαθήναι, απλά για να βγάλει την υποχρέωση. Πάρτε για παράδειγμα τον πολιτισμό. Την επίσημη μουσική για τους αγώνες οι Ισπανοί την ανέθεσαν στον Freddie Mercury και την Montserrat Caballé. Απλά στους καλύτερους δηλαδή χωρίς να σταθούν σε εθνικισμούς και λοιπούς κομπλεξισμούς. Το αποτέλεσμα τους δικαιώνει απόλυτα μιας και 20 χρόνια μετά η μουσική κατάθεση του Freddie (παρόλο που την εποχή εκείνη το AIDS είχε αρχίσει να τον καταβάλει) παραμένει όμορφη και φρέσκια λες και ο χρόνος, όπως το παλιό κρασί, την κάνει καλύτερη. Και μιλάμε για έναν ολόκληρο δίσκο και όχι ένα τραγούδι μόνο.

Ποιος θυμάται αλήθεια το επίσημο τραγούδι των Ολυμπιακών αγώνων της Αθήνας, (των αγώνων που άφησαν μια πόλη χειρότερη και στάδια τα οποία διατίθενται σε reality και σε πρόθυμους να τα μετατρέψουν σε εμπορικά κέντρα επιχειρηματίες); Ποιος θυμάται πως το τραγούδησε ο Κότσιρας σε στίχους της Νικολακοπούλου; Προσέξτε από την μια μεριά Freddie Mercury και Montserrat Caballé και από την άλλη Κότσιρας και Νικολακοπούλου! Δεν υφίσταται καν σύγκριση. Για να διορθώσω όσα έγραψα στην αρχή, στην περίπτωση Κότσιρα- Νικολακοπούλου δεν μιλάμε για μέτριο αλλά για κακό… Κάκιστο! Ίσως τελικά το κακό να ‘ναι κανόνας σ’ αυτόν τον τόπο και το μόνο καλό να είναι ο ίδιος ο τόπος που μάλλον δεν μας άξιζε…

Ας σταματήσω όμως την γκρίνια και ας αφήσω τα τραγούδια του Freddie να μας θυμίσουν το πόσο μακριά νυχτωμένοι είμαστε… τρομάρα μας.

Monday, June 30, 2008

Της Κούβας

Σίγουρα η είδηση πως στην Κούβα παράχθηκε κάποιο φάρμακο κατά του καρκίνου του πνεύμονα δεν είναι από αυτές που επιδέχονται πανηγύρια και θριαμβολογίες. Τα επιρρεπή στην υπερβολή (για να μην πω τίποτα άλλο) ΜΜΕ δεν είναι σωστό να πουλάνε ελπίδα παίζοντας με την αγωνία των ασθενών και των οικογενειών τους.

Δύο πράγματα όμως είναι σίγουρα:

α) Οι πολυεθνικές των φαρμάκων που τζιράρουν τεράστια ποσά γύρω από τον καρκίνο δεν έχουν κανένα ηθικό δίλημμα να ‘θάψουν” (και πιστέψτε με έχουν τους τρόπους) κάθε ανεξάρτητη προσπάθεια που θα έβλαπτε τα κέρδη τους. Από έγκυρη πηγή ξέρω πως Κινέζοι, Ινδοί κλπ θα μπορούσαν άνετα να κοπιάρουν πανάκριβα φάρμακα κατά του AIDS και να τα διαθέσουν σε πολύ φθηνές τιμές στις φτωχές χώρες που μαστίζονται. Για τις πολυεθνικές όμως σημασία έχει η προστασία των κερδών τους και όχι οι ανακούφιση των πενήτων του πλανήτη.

β) Αξίζουν συγχαρητήρια στον λαό της Κούβας που παρά τους για δεκαετίες οικονομικούς αποκλεισμούς από Ευρώπη και Αμερική, παρά την δύσκολη οικονομική κατάσταση, στέκεται στα πόδια του πιστός στον σοσιαλισμό και είναι σε θέση να παράγει επιστήμη και πολιτισμό που θα ζήλευαν και οι πιο προηγμένες χώρες.

Saturday, June 21, 2008

Θέμα χημείας

Λίγα χρόνια μετά από τις “ένδοξες” μέρες του Ελληνικού αθλητισμού…

…τότε που σηκώναμε βάρη ασήκωτα, καταπίναμε χιλιόμετρα με το κουτάλι , τρέχαμε σαν τον άνεμο, πετούσαμε πάνω από εμπόδια, μασάγαμε σίδερα και γενικότερα ο Ιακωβισμός ήταν στο ζενίθ,

ακολούθησαν…

…οι Τζεκοθανοκεντέρηδες, οι 11 της Σου-Λι, η σύσφιξη των Σινο-Ελληνικών εμπορικών δεσμών ιδίως στον τομές της βιοχημείας, οι εξωλέμβιοι κολυμβητές και η εισβολή της ντόπας σε όλα τα μήκη και πλάτη του αθλητισμού.

Υπάρχει σήμερα κάποιος Έλληνας που μετά τις εμφανίσεις της εθνικής ομάδας ποδοσφαίρου στην Αυστρία δεν έχει έστω και την απειροελάχιστη υποψία πως για το κύπελλο του 2004 στην Πορτογαλία εκτός από την μαγκιά της φυλής έπαιξε ρόλο και η χημεία;

Εγώ πάντως όχι.

Friday, May 16, 2008

Ηθική και Θρησκεία

Μετά από ένα μαραθώνιο δουλειάς -ευγενική προσφορά της υπεραξίας της εργασίας μου στην αειφορία του καπιταλισμού- επανέρχομαι στο blog με, όπως πάντα… επίκαιρα θέματα.

Χρειάστηκε να επισκεφτώ αρκετές φορές τον οδοντίατρο τους τελευταίους 2 μήνες και τις βαρετές ώρες τις αναμονής βρήκα έναν ευχάριστο τρόπο να τις γεμίσω. Στο τραπεζάκι με τα περιοδικά, δίπλα στο Cosmopolitan, το Hello, το Nitro και το Ιδανικό Σπίτι, δίπλα στην Σάσα Μπάστα (τι μηχάνημα κι αυτό...) και την Εύα Λάσκαρη, υπήρχε το βιβλίο “Το Χρυσοστομικό Ήθος” (έκδοση του 2001). Τώρα πως βρέθηκε εκεί το συγκεκριμένο βιβλίο είναι ένα ερώτημα που όμως προσπέρασα εύκολα. Το σίγουρο είναι πως δεν ήταν πολύ δημοφιλές ανάμεσα στους πελάτες του οδοντιατρείου μιας και εκεί που το άφηνα εκεί το έβρισκα πάντα. Σε κάθε μου επίσκεψη λοιπόν αφού πρώτα έριχνα τις απαραίτητες ματιές στην Σάσα Μπάστα μετά διάβαζα το Χρυσοστομικό ήθος…

Για να σας δώσω μια περίληψη, στις περίπου 200 σελίδες ο συγγραφέας να “τεκμηριώνει” την “εγγενή” σχέση χριστιανισμού και ηθικών αρετών σύμφωνα με τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο. (Αναφέρω τον αριθμό των σελίδων γιατί το περιεχόμενο του συγκεκριμένου βιβλίου άνετα θα μπορούσε να χωρέσει σε 4,5 σελίδες αλλά είναι χαρακτηριστικό της χριστιανικής θεολογίας να κρύβει την αδυναμία των επιχειρημάτων πίσω από την ακατάσχετη φλυαρία, τις ατέλειωτες παρενθέσεις και τους λεκτικούς ακροβατισμούς.) Για να πάρετε μια γέυση από το “Χρυσοστομικό Ήθος” θα σας παραθέσω κάποιες σημειώσεις που μπόρεσα να κρατήσω:

”(...) Πάρά τις περί διαχωρισμού θρησκείας και ηθικής ακουόμενες κατά καιρούς φωνές, η πραγματικότητα μαρτυρεί ότι “χωρίς θεό όλα επιτρέπονται”. Ο κατεξοχήν εκκλησιαστικός πατήρ της κοινωνικής ηθικής άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, προβάλει το “χορό των αρετών” ως θεραπευτικό μέσο της κοινωνικής και ατομικής παθολογίας.(...)

(...)Η Χριστιανική αρετο-λογία, παρά τα δάνεια και τις εξωτερικές ομοιότητες, δεν ταυτίζεται ούτε με την Αριστοτελική/Στωική, ούτε με την ραββίνικη Ηθική. Η πατερική ηθική είναι βασικά θεοκεντρική (χριστοκεντρική) και εσχατολογική.(...)

(...)Την αρετή ο ι. Χρυσόστομος ταυτίζει με σύνολη την ασκητική ζωή, στην οποία βέβαια λειτουργεί μια αλληλοπεριχώρηση και ταυτόχρονα μια ιεράρχηση των επί μέρους αρετών.(...)

(...)Κατά τον ι. Χρυσόστομο ως αρετές του θυμικού λογίζονται όλες όσες έχουν να κάνουν με το δαμασμό του Εγώ και την επίδειξη της επιείκιας.(...)

(...)Ως αρετές του επιθυμητικού εκλαμβάνονται όσες σχετίζονται με τη μέτρια χρήση των βιολογικών ορμών και αναγκών (σωφροσύνη), ήτοι η αγιοσύνη και η αυτάρκεια. Τέλος ως αρετές του λογιστικού θεωρούνται η ορθή γνώμη, η σοφία/σύνεση, η φρόνυση, η μετριοφροσύνη, η ταπεινοφροσύνη, η νηφαλιότητα, η μεγαλοπρέπεια, ο θαυμασμός των μελλόντων και η απλότητα.”

Δείτε λοιπόν πως η ”χωρίς θεό όλα επιτρέπονται”, άποψη (πως ηθική δηλαδή υπάρχει μόνο εντός των πλαισίων μιας θρησκείας) χρειάζεται μόνο λίγες παραγράφους για να καταρριφθεί και όχι 200 σελίδες. Το παρακάτω απόσπασμα είναι από εξαιρετικό το βιβλίο του Τάσου Καζεπίδη, ”Η Φιλοσοφία της παιδείας” , εκδόσεις ΒΑΝΙΑΣ.

“Ίσως η σοβαρότερη παρανόηση που διαιωνίζεται χωρίς σκέψη, και πολλές φορές χωρίς ντροπή, είναι ότι δεν μπορεί να υπάρξουν ηθικές αρχές έξω από τη θρησκεία ή ότι η “χριστιανική ηθική” είναι ανώτερη από τη “φιλοσοφική ηθική”. Ο ηθικός άνθρωπος, κατά την άποψη αυτή, πρέπει να είναι “θεοφοβούμενος άνθρωπος”. Το ζήτημα όμως δεν είναι αν υπάρχει κάποια σχέση ανάμεσα στη θρησκεία και την ηθική - αφού δεν υπάρχει θρησκεία που να μην περιέχει κάποιον, έστω και πρωτόγονο, ηθικό κώδικα. Το ζήτημα είναι αν οι ηθικές αρχές εξαρτώνται λογικά από τα θρησκευτικά δόγματα.

Την ανεξαρτησία των ηθικών κανόνων και αρχών από την πίστη σε θρησκευτικά δόγματα μας την υπέδειξε εδώ και πολύ καιρό ο Πλάτωνας στο μικρό εκείνο διάλογό του που λέγεται Ευθύφρων. Η λογική του επιχειρήματος είναι απλή και άψογη. Ο Θεός επιδοκιμάζει και παραγγέλλει αυτό που είναι ηθικό (δίκαιο, καλό, ενάρετο κτλ.) επειδή ακριβώς είναι ηθικό. Αυτό που απαιτείται λοιπόν είναι να βρούμε τι ακριβώς είναι ηθικό, ανεξάρτητα από το αν ο Θεός το επιδοκιμάζει. Με την προσπάθεια σύνδεσης των ηθικών αρχών με τα θρησκευτικά δόγματα όχι μόνο δε λύνουμε το πρόβλημα της αιτιολόγησης των ηθικών αρχών, αλλά περιπλέκουμε ακόμη πιο πολύ το ζήτημα με περιττά και άλυτα προβλήματα. Η ίδια λογική ακολουθείται και από εκείνους που συνειδητά διαλέγουν μια ορισμένη θρησκεία. Λέγεται, λόγου χάρη, ότι ο χριστιανισμός και ιδιαίτερα η ορθοδοξία είναι η ανώτερη θρησκεία. Για να φτάσει κάποιος σ’ ένα τέτοιο συμπέρασμα, πρέπει να έχει χρησιμοποιήσει κάποια κριτήρια (λ.χ., “Ο χριστιανισμός είναι η θρησκεία της αγάπης") τα οποία αναγνωρίζει ως έγκυρα, ανεξάρτητα από την προέλευσή τους. Ο ηθικός άνθρωπος ακολουθεί τις ηθικές αρχές, επειδή ακριβώς τις αναγνωρίζει ως ηθικές και όχι διότι κάποιος τον έχει διατάξει να τις ασπασθεί. Όλοι καταλαβαίνουμε το μικρό παιδί που για να αιτιολογήσει τις πράξεις του επικαλείται τη συμβουλή του πατέρα ή της μητέρας του. Όταν όμως κάποιος ηλικιωμένος κάνει το ίδιο τον θεωρούμε καθυστερημένο και ηθικά υπανάπτυκτο.

Η προσφυγή σε οποιαδήποτε αυθεντία γονείς, ιερείς, πολιτικό κόμμα, Θεούς και δαίμονες - υποφέρει πάντοτε από την ίδια ελαττωματική λογική και είναι ένδειξη υπανάπτυκτης ηθικής σκέψης. Ο ηθικά ώριμος άνθρωπος δεν περιμένει από κάποια αυθεντία ή από κάποια ηθική εγκυκλοπαίδεια να του πει τι πρέπει να κάνει κάθε φορά που αντιμετωπίζει ζητήματα ηθικής επιλογής στη ζωή του. Είναι απαραίτητο να εθίζουμε τα παιδιά σε ηθικές πράξεις, ιδίως με το κατάλληλο παράδειγμά μας, χρειάζεται όμως και η παράλληλη ανάπτυξη της σκέψης και της κρίσης τους, για να μην παραμείνει ατροφική η ηθική τους ανάπτυξη. Δεν υποτιμάται, λοιπόν, εδώ ο πρωταρχικός και αναγκαίος ρόλος του παραδείγματος για την ηθική πρόοδο του ατόμου. Πολλές φορές αυτοί οι ηθικοί οδηγοί είναι και θρησκευτικοί ηγέτες, ο λόγος όμως που τους θεωρούμε ηθικούς ηγέτες δεν έχει καμιά σχέση με το γεγονός ότι είναι θρησκευτικοί ηγέτες. Άλλο πράγμα, λοιπόν, να είναι κανείς θρησκευόμενος άνθρωπος και άλλο να είναι ηθικός χαρακτήρας. Επομένως, οποιαδήποτε και αν είναι η ψυχολογική αξία της θρησκευτικής μύησης (να δημιουργεί μιαν αίσθηση βεβαιότητας, ασφάλειας, ανακούφισης και ησυχασμού), είναι ξεκάθαρο ότι δεν μπορεί με κανένα τρόπο να υποκαταστήσει την ηθική αγωγή και μόρφωση του ατόμου. Και ενώ είναι δυνατό να μην υπάρχει καμιά σύγκρουση μεταξύ θρησκείας και ηθικής (όταν, λ.χ., τα θρησκευτικά δόγματα ερμηνεύονται μεταφορικά), πολύ συχνά η θρησκευτική κατήχηση υπονομεύει την ηθική ανάπτυξη - όταν, για παράδειγμα, παρουσιάζει τους ηθικούς κανόνες ως εντολές του Θεού που πρέπει να υπακούονται, διότι είναι εντολές του. (Όταν, λόγου χάρη, ο Αβραάμ που πήγε να θυσιάσει το γιο του “υπακούοντας σε εντολή του Θεού” παρουσιάζεται στα μικρά παιδιά ως πρότυπο για μίμηση!)

Το περιεχόμενο των θρησκευτικών εγχειριδίων και ο τρόπος με τον οποίο διδάσκεται το μάθημα των θρησκευτικών δείχνουν ότι δεν έχουν κατανοηθεί η κοινωνική προέλευση των ηθικών κανόνων και αρχών και ο ρυθμιστικός τους ρόλος μέσα στην κοινωνία. Φαίνεται ότι υπάρχει κάποια σχέση ανάμεσα στην άποψη που έχει κάποιος για την προέλευση των ηθικών κανόνων και στον τρόπο που τους διδάσκει. Ο Θεός είπε ή φανέρωσε στους προφήτες του ποιο είναι το θέλημά του και εκείνοι κηρύττουν, δηλαδή λένε στους ανθρώπους τι πρέπει να κάνουν. Έτσι, η “από καθέδρας” κατήχηση συνεχίζεται με εντολές και παραινέσεις (πολλές φορές αντικρουόμενες) που βγήκαν μέσα από πρωτόγονες κοινωνικές σχέσεις και συνθήκες, και με ιστορίες που περιγράφουν ηθικά υπανάπτυκτες κοινωνίες - πολύ χειρότερες από τη δική μας. Είχε δίκιο εκείνος που είπε ότι οι Δέκα Εντολές είναι πολύ επικίνδυνες, διότι βάζουν στο νου του κόσμου ένα σωρό ιδέες…

Όταν οι ηθικοί κανόνες διδάσκονται (όταν και όσο διδάσκονται) ως οργανικά στοιχεία μιας θρησκείας δε δίνεται η ευκαιρία στους νέους να κατανοήσουν τη φύση, την έκταση και τη λογική του ηθικού προβληματισμού. Έτσι, οι νέοι παραμένουν με την εντύπωση ότι, για να είναι κανείς ηθικός, πρέπει να είναι και θρησκευόμενος άνθρωπος. Όταν όμως αργότερα για οποιοδήποτε λόγο απορρίψουν τη θρησκευτική τους πίστη, τότε οι ηθικοί κανόνες παραμένουν χωρίς θεμέλιο και χωρίς κίνητρα. Και υπάρχει πάντοτε ο φόβος, σε τέτοιες περιπτώσεις, να θεωρήσουν τους ηθικούς κανόνες το ίδιο αυθαίρετους και αθεμελίωτους όπως και τα δόγματα που τους υποστήριζαν και να τους παραμελήσουν ή να τους αγνοήσουν.”

@Citronella: Ευχαριστώ για την πρόσκληση. Υπόσχομαι να ανταποκριθώ το συντομότερο αν και τα γράμματά μου μπορεί να τα διαβάσουν (εκτός από μένα) μόνο γραφολόγοι και έμπειροι φαρμακοποιοί.