Αν δώσεις κανείς στο Google την λέξη ”Νάσιουτζικ” θα βρει ένα σωρό αναφορές στο “κτήμα Νάσιουτζικ” εξαιτίας ίσως κάποιας περίλαμπρης γαμήλιας τελετής της high society που έλαβε χώρα εκεί. Δεν θα βρει καμιά σοβαρή αναφορά (βιογραφική, εργογραφική) στον Θανάση Νάσιουτζικ, έναν πολύ καλό διανοητή και λογοτέχνη το όνομα του οποίου συνδέθηκε με κάποια δολοφονία στα μέσα της δεκαετίας του ‘80. Αν θυμάστε το μακράς διαρκείας αστυνομικό και δικαστικό στόρυ ήταν αγαπημένο θέμα των εφημερίδων (μαζί ίσως με το σκάνδαλο Κοσκωτά και τα από καιρού εις καιρόν “κατορθώματα” της 17 Νοέμβρη) που πρωτοκυκλοφορούσαν τότε σε ταμπλόιντ μορφή.

Δεν ξέρω αν ο Νάσιουτζικ ήταν δολοφόνος και δεν ξέρω καν τι έγινε μετά από όλη αυτή την ιστορία (αν κάποιος γνωρίζει θα ‘θελα πολύ να μάθω). Ξέρω μόνο ότι συνδύαζε την ρηξικέλευθη σκέψη με το εξαιρετικό γράψιμο. Από τα λίγα βιβλία που διάβασα σαν έφηβος και μου έκαναν μεγάλη εντύπωση ήταν ένα δικό του, το “Αναζητήσεις”. Καταπιάνεται με φιλοσοφικά, επιστημονικά, κοινωνικά και πολιτικά θέματα.

Στον πρόλογο σημειώνει:

”… Ζούμε όμως στις μέρες μας, το βλέπουμε και το διαπιστώνουμε σε πολλές περιοχές του πλανήτη μας, ένα φαινόμενο πολύ ανησυχητικό: την οργανωμένη μεθοδική και επιστημονική προσπάθεια να νεκρωθεί η σκέψη. (…) Το βιβλίο αυτό δεν δίνει κατευθύνσεις, δεν κάνει κήρυγμα. Ακόμα δεν φιλοδοξεί να αντιμετωπίσει την πολυμέτωπη επίθεση αλλά να αποτελέσει κάποιο ερέθισμα για σκέψη. Αν το πετύχει πέτυχε το σκοπό του.”

Είναι ακριβώς έτσι… Με αφορμή το προηγούμενο post θυμήθηκα τις “Αναζητήσεις” και συγκεκριμένα ένα προφητικό, σε πολλά σημεία του, κείμενο που ο Νάσιουτζικ τιτλοφορεί “Πίστη και σωτηρία” και που χωρίς άλλα σχόλια σας παραθέτω.

”ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΣΩΤΗΡΙΑ
Η καλή μέρα δεν φαίνεται από το πρωί. Μπορεί αυτό να ισχύει για τη φύση, όχι όμως και για τα ανθρώπινα.

Τίποτα δεν υπάρχει σ’ αυτό το κόσμο που να άρχισε καλά και να μην τελείωσε άσχημα. Το δέντρο του ιδανικού θρέφεται από το αίμα των πρώτων οπαδών του και μαραίνεται από τις ζητωκραυγές του πλήθους. Ο πιστός είναι καλύτερος υπερασπιστής της πίστης από τον χωροφύλακα. Οι αγώνες αρχίζουν με σύγκρουση με την αστυνομία και καταλήγουν να στηρίζονται σ’ αυτήν. Η μεταβολή της κολυμβήθρας σε πτυελοδόχείο είναι ο συνηθισμένος μετασχηματισμός της σύγχρονης κοινωνικής χημείας. Οι θρησκείες έχουν στον ισολογισμό τους περισσότερες δολοφονίες από τις πιο αιμοσταγείς τυραννίες. Οι μάρτυρες καταλήγουν στα περιθώρια του ημερολογίου και στις ασπρογάλαζες ταμπέλες των οδών. Ο κάθε πιστός αρχίζει ως καταδιωκόμενος και τελειώνει ως διώκτης. Η παράνομη πίστη πιο σεβαστή από τη νόμιμη. Όταν η πίστη γίνει εξουσία, νοθεύεται και εκφυλίζεται. Η άγια ορμή του νεοφώτιστου, γίνεται αμαρτωλή, παθιασμένη αρτηριοσκλήρωση. Οι ζωογόνοι δημιουργικοί χυμοί μολυσμένοι από την εξουσία, γεμάτοι μικρόβια, σαπίζουν και σκορπούν γύρο τους τη δυσοσμία. Η ζωή έχει κατάληξη το θάνατο ώσπου μια νέα ζωή, μια νέα πίστη, ένα νέο ιδανικό, νέοι δημιουργικοί χυμοί, να πάρουν τη δάδα που θα την οδηγήσει στα σκοτάδια του θανάτου. Τα κόμματα: διαψευστές των ελπίδων των οπαδών τους, γι’ αυτό και η εξουσία τους δεν ήταν ποτέ μακρόβια. Μακάρια η αιώνια αντιπολίτευση, μακάριες οι πίστεις που δεν έγιναν και δεν θα γίνουν ποτέ εξουσία. Αντιπαροχή τους θα είναι η αιώνια νεότητα, η αιώνια ζωή. Μακάριοι οι διαρκώς πιστεύοντες, γιατί δεν θα νιώσουν την πίκρα της απογοήτευσης, το κενό της ελπίδας. Το στέριο έδαφος της απιστίας δεν περνά από τις εξάρσεις που γεννά η ελπίδα, ούτε από τα βάραθρα της απογοήτευσης, είναι ένας δρόμος ευθύγραμμος που στηρίζεται στις δυνάμεις του ίδιου του ανθρώπου: καλές ή κακές. Στηρίζεται στην κριτική παρατήρηση των γεγονότων, στην ικανότητα απόρριψης του ψευδούς και παραδοχής της αλήθειας. Στηρίζεται με άλλα λόγια στη γνώση της φύσης των πραγμάτων. Έτσι χωρίς πίστεις, χωρίς πλάνους και γόητες, χωρίς θεούς, δυνάστες, μαθαίνοντας από τα λάθη μας, σαν αυτορυθμιζόμενη μηχανή, ολόκληρος ο οργανισμός της ανθρώπινης κοινωνίας θα βρει το δρόμο του.

Μέσα στον καθένα μας κοιμάται ένας πιστός που όταν ξυπνά αυξάνει το κακό στον κόσμο. Ο καρπός της πίστης πιο γευστικός από της απιστίας, μέσα όμως είναι σάπιος. Η πίστη, μητέρα του φανατισμού και του μίσους, υπεύθυνη για τις περισσότερες αιματηρές εκατόμβες που πότισαν τη γη μας. Το μικρόβιο της πίστης: ο προαγωγός για την υποδούλωση. Δεν έχει σημασία αν κάποτε πάψει κάποιος να πιστεύει στο συγκεκριμένο ίνδαλμα. Όποιος έχει το μικρόβιο μέσα του, θα δημιουργήσει νέο ίνδαλμα για να το πιστέψει και να σκλαβωθεί σ’ αυτό. Οι πρώτοι δυνάστες δεν ήταν άνθρωποι, αλλά οι ιδέες των ίδιων των καταδυναστευομένων. Εμείς δημιουργούμε τους δυνάστες, μόνο εμείς μπορούμε να απαλλαγούμε από αυτούς. Το πρώτο ανθρώπινο αίμα που χύθηκε από αδελφικό χέρι ήταν όταν η πρώτη ιδέα ρίζωσε στο μυαλό του ανθρώπου και έγινε πίστη. Δυνάστες εμείς του εαυτού μας, κληρονομήσαμε από τους προγόνους μας την πίστη και το έγκλημα, το φανατισμό και την επιθετικότητα, το μίσος και την απανθρωπιά. Βαριά κληρονομιά που μόνο βίαια γεγονότα μπορούν να την απομακρύνουν. Πολλοί θεωρούν σαν το σημαντικότερο βίαιο γεγονός μια ανθρωπολογική επανάσταση. Μπορούμε λογικά να προβλέψουμε μια μετάλλαξη στην ψυχική σύσταση του ανθρώπινου όντος; Η απάντηση που μας δίνει ο Φρόυντ είναι λίγο απογοητευτική. Είναι αυταπάτη να πιστεύουμε ότι θα μπορέσουμε να ξεπεράσουμε την ανθρώπινη επιθετικότητα “συστατικό αναλλοίωτο της ανθρώπινης φύσης”. Ο Μαρξ όμως διαφωνεί: “Δεν είναι η συνείδηση των ανθρώπων που προσδιορίζει την ύπαρξη τους, αλλά αντίθετα η κοινωνική τους ύπαρξη προσδιορίζει τη συνείδηση τους”.

Αλοίμονο αν θα είμασταν υποχρεωμένοι να δεχθούμε την άποψη του Φρόυντ. Θα έπρεπε όλοι να είχαμε αυτοκτονήσει. Γιατί όντας τέκνα εγκληματιών με διεστραμένο το νου μας, δεν μας σώζει το αναμορφωτήριο ή η φυλακή. Τι μας πρόσφερε η κοινωνική φυλακή που αιώνες ζούμε; Μας έκανε περισσότερο εγκληματίες. Οι πόλεμοι των φεουδαρχών ήταν ευλογία μπρος στον τελευταίο πόλεμο και σε κείνον που μας έρχεται, της πυρηνικής τρέλλας. Γι’ αυτό η μόνη ποινή που θα μας ταίριαζε είναι ο θάνατος. Μήπως προς αυτόν ωθούμαστε έχοντας ασυνείδητα αντιληφθεί ότι είμαστε ανάξιοι να ζούμε;

Η αισιόδοξη άποψη του Μαρξ είναι η μόνη που δίνει τη λύση στο αδιέξοδο. Και η μόνη αντάξια του ανθρώπου. Ομολογούμε ότι είμαστε κακοί, δεχόμαστε όμως ότι μπορούμε να διορθωθούμε. Έστω και αν ο Φρόυντ έχει δίκαιο, θα προτιμήσουμε τον Μαρξ, γιατί δείχνει τη σωτηρία. Έστω και αν η σωτηρία αυτή είναι ανύπαρκτη, θα πάμε χαρούμενοι στο θάνατο, αν τη δεχθούμε όχι υπάρχει. Τουλάχιστον τότε δεν θα διαψευσθεί η ελπίδα μας, γιατί θα έχουμε πεθάνει.

Ο Όρσον Ουέλες λέει κάπου ότι: “η ανθρωπότητα βρίσκεται σε έναν αγώνα δρόμου ανάμεσα στη μόρφωση και την καταστροφή”. Στο χέρι μας είναι να μη γίνει η καταστροφή τραγική πραγματικότητα. Πριν ακόμα φανεί ο κίνδυνος πολλοί διορατικοί στοχαστές διε-τύπωσαν τις ανησυχίες τους. Το μόνο αδύνατο φως που έβλεπαν στον στοτεινό ορίζοντα, τη μόνη διέξοδο, ήταν να ωθηθεί ο άνθρωπος μέχρι την κορυφή του εαυτού του, να ανθρωποποιηθεί αληθινά. Το προαιώνιο ανταγωνιστικό ζεύγος του καλού και του κακού εμφανίζεται με τη σύγχρονη μορφή του της μόρφωσης, της ατομικής καλλιέργειας, και της καταστροφής.

Η τεράστια ανάπτυξη των τεχνικών μέσων σαλπίζει για μια επανάσταση της ατομικής ύπαρξης, μια στροφή του ανθρώπου προς νέες αξίες, μια αναδιάρθρωση της κοινωνικής του οργάνωσης. Η φοβερή δύναμη του ανθρώπου της ατομικής εποχής, τα θαυμαστά του μέσα της σχεδιοποιημένης επέμβασης, της πρόβλεψης της πλανητικής και κοσμικής δράσης, σημαίνουν γι’ αυτόν ότι ήρθε η στιγμή. Πλάι στα στοιχεία επιθετικότητας, ατομικού ή ομαδικού εγωισμού, παρατηρούμε δυνάμεις ηθικές, οικονομικές (συχνά μπλεγμένες μεταξύ τους), που κάτω από την πίεση των γεγονότων και όχι μιας αφηρημένης ηθικής, τείνουν προς την αλληλοβοήθεια, τη συνεργασία, την αλληλεγγύη, τη συμπάθεια. Όλοι όσοι είναι ικανοί να υψωθούν πάνω από τους βραχυπρόθεσμους ανταγωνισμούς τους και να σκεφθούν παγκόσμια και πανανθρώπινα, ενώνουν τις δυνάμεις τους σ’ ολόκληρο τον κόσμο. Μαζί, μπορούν ακόμα να αποτρέψουν τη μοιραία πορεία, να αποφύγουν τον όλεθρο προς τον οποίο, με σκυφτό κεφάλι, σέρνεται η ανθρωπότητα, τρελλά, ηλίθια, την ώρα που ακριβώς οι ανακαλύψεις της θα μπορούσαν να της εξασφαλίσουν την ευτυχία, την αφθονία, την ευζωία. Ποιος θα νικήσει; Οι ενοποιητικές ή οι διαχωριστικές δυνάμεις; Αν θα είναι οι πρώτες, τα μαύρα σύννεφα και τα συγκλονιστικά γεγονότα που ζουν οι τελευταίες δεκαετίες αγγέλουν ότι βρισκόμαστε στο κατώφλι ενός νέου σταδίου προς την ανθρωποποίηση του ανθρώπου, ίσως και στην αυγή μιας χρυσής εποχής. Αν όχι, σημαδεύουν σίγουρα την πτώση της ανθρωπότητας, οι σοφοί θα σιγήσουν και οι βίαιοι, οι άπληστοι για εξουσία, οι αδιάλλακτοι, οι θεωρητικοί του φανατισμού, θα παρασύρουν τον κόσμο στην τρέλλα τους μέχρι την τελική συντριβή. Δεν θα περιμένουμε πολύ την απάντηση σ’ αυτές τις ερωτήσεις, γιατί μέσα στην τωρινή αβεβαιότητα και αμηχανία ένα πράγμα είναι βέβαιο: με τον έναν ή τον άλλο τρόπο τα δέκα χρόνια που έρχονται θα βαραίνουν αποφασιστικά στη ζυγαριά του πεπρωμένου μας.”