Ο Βιργίλιος Στάρκγουελλ και η κα. Σωφρονίου

Ο πιο μεγάλος ληστής…

Ο καλός καθηγητής Όττο Φον Χίμπερκαϊστ ενδίδει στην γοητεία της σκοτεινής πλευράς και αντί να θεραπεύσει τους Ντάλτον ανακαλύπτει μέσα του μια καταπιεσμένη εγκληματική φύση και γίνεται αρχηγός της συμμορίας. Οι διαβόητοι ληστές εγκαταλείπουν τα εξάσφαιρα και πλέον ληστεύουν τράπεζες με την βοήθεια της ψυχανάλυσης…

Κάπως έτσι και εγώ νομίζω πως έχω έναν καταπιεσμένο εγκληματικό εαυτό ο οποίος όμως δυσκολεύεται να επικρατήσει γιατί δεν βρίσκει σύμμαχο την αποφασιστικότητα και την ευφυΐα του καθηγητή, αλλά την αδεξιότητα και την αφέλεια του ατζαμή Βιργίλιου Στάρκγουελλ, του ήρωα του Γούντυ Άλλεν στο “Ζητείται εγκέφαλος για ληστεία” (”Take the money and run”, ο πρωτότυπος τίτλος).

Όλα άρχισαν στην Δευτέρα γυμνασίου. Εκεί εκδηλώθηκε για πρώτη φορά η ροπή μου προς το έγκλημα. Μέτριος μαθητής, ήμουν κόκκινο πανί για τους καθηγητές. Σε κάθε τάξη συνήθως υπάρχει ένα “κωλόπαιδο” που κρύβεται πίσω από κάθε φασαρία κι αναστάτωση. Όσοι είστε εκπαιδευτικοί καταλαβαίνετε καλύτερα. Μιλάω για το κακομαθημένο που δημιουργεί συνεχώς προβλήματα και δεν δείχνει ιδιαίτερη διάθεση συνεργασίας και συνεννόησης όποιο δρόμο κι αν διαλέξεις να το προσεγγίσεις.

Οι περισσότεροι καθηγητές επέλεγαν -και με το δίκιο τους- τον δρόμο της αδιαφορίας. Δηλαδή ”πάρε την απουσία σου κι άδειασέ μας την γωνιά”. Μια όμως καθηγήτρια, η κα. Σωφρονίου, επέλεξε από την πρώτη στιγμή τον δρόμο της σύγκρουσης. Πως κάποιοι κατάδικοι που μπαίνουν στη φυλακή πλακώνουν στο ξύλο τον πιο νταή προκειμένου να δείξουν από την αρχή το μπόι τους και να μην έχουν προβλήματα; Έτσι κι αυτή φρόντισε από την πρώτη ώρα, της πρώτης μέρας της σχολικής χρονιάς να ξεκαθαρίσει τις προθέσεις της.

Η κα Σωφρονίου ήταν ωραία γυναίκα γύρω στα 45. Στην αρχή της εφηβείας αποτελούσε αφορμή ονείρωξης για τα αγόρια της δευτέρας γυμνασίου. Είχε έντονες καμπύλες, πλούσιο στήθος και φορούσε συνήθως χρωματιστά ταγιέρ με κοντή (σχετικά) φούστα η οποία άφηνε να φανούν τα πόδια της ενώ το καλσόν με την ραφή στο πίσω μέρος (ήταν στην μόδα την δεκαετία του ‘80) αποτελούσε αφορμή ώστε τα μπροστινά θρανία να είναι ανάρπαστα στην ώρα των Αγγλικών, γιατί Αγγλικά έκανε η κα. Σωφρονίου. Φορούσε επίσης πολλά δαχτυλίδια και βραχιόλια και τα επιμελώς φτιαγμένα μακριά νύχια της ήταν βαμμένα πάντα κόκκινα. Για να σας δώσω μια οπτική αναφορά η κα. Σωφρονίου έφερνε σε Βίνα Ασίκη στο λίγο πιο… σιτεμένο ας πούμε.

Το τι σφαλιάρα έχω φάει από την κα. Σωφρονίου δεν λέγεται… Τύφλα να ‘χει ο Αλέκος Τζανετάκος. Και δεν μιλάμε για απλά χαστούκια. Είχε πολύ βαρύ χέρι η άτιμη και με τα δαχτυλίδια και με τα βραχιόλια (που κουδούνιζαν στο αυτί μου για κάνα μισάωρο) γινόταν ακόμα βαρύτερο. Συνήθιζε επίσης να με σηκώνει από την καρέκλα τραβώντας με από τα μαλλιά και τίναζε επιδεικτικά τις τρίχες που είχαν μείνει στα δάχτυλά της. Αγαπημένη της φράση ήταν ”Γελάει ο μωρός καν τι μη γελοίον ει” κι ο “μωρός” ήμουν συνήθως εγώ.

Όλη η Δευτέρα Γυμνασίου κύλησε με την κα. Σωφρονίου και μένα να προσπαθούμε ο ένας να σπάσει το ηθικό του άλλου. Σφαλιάρες αυτή; Φασαρία εγώ. Φασαρία εγώ; Σφαλιάρες αυτή. Αν και με πολύ μεγάλη της χαρά θα με έκοβε στα Αγγλικά, το γεγονός ότι έγραφα καλά στα διαγωνίσματα την ανάγκαζε απλά να με περνάει με 10, 11.

Από κάποιο σημείο και μετά λοιπόν άρχισα να σκέφτομαι τρόπους για να βγάλω από την μέση στην κα. Σωφρονίου. Αγαπημένη μου ασχολία ήταν κατά την διάρκεια των μαθημάτων -ιδίως τις τελευταίες ώρες όταν είχα αρχίζει να κουράζομαι- να σχεδιάζω με μεγάλη λεπτομέρεια απόπειρες και παγίδες που θα προκαλούσαν κακό στην μισητή καθηγήτρια. Και είναι κρίμα που δεν κράτησα κανένα από αυτά τα σκίτσα γιατί είχαν πλάκα. Έμοιαζαν πολύ με αυτά που σχεδίαζε το Κογιότ για να πιάσει το Road Runner. Βέβαια εγώ δεν είχα την υποστήριξη της Acme αλλά οι διάφορες κατασκευές ήταν αν μη τι άλλο ευφάνταστες. Σε αντίθεση πάντως με το Κογιότ δεν γεύτηκα ποτέ την πίκρα της αποτυχίας για τον απλούστατο λόγο πως όλα τα σχέδια έμεναν πάντα στα χαρτιά.

Από τότε πάντως μου έμεινε αυτή η ροπή προς την παρανομία, αν και δεν πρέπει να παραγνωρίσω και τον ρόλο της γιαγιά μου η οποία έλεγε συνεχώς ιστορίες για τον λήσταρχο Γατσέλο. Μικρά και μεγάλα εγκλήματα περνάνε διαρκώς από το μυαλό μου χωρίς να πραγματοποιούνται. Η εγκληματική μου φύση παραμένει ανικανοποίητη η μάλλον αρκείται στην… αυτοϊκανοποίηση και σε ήσσονος σημασίας ενέργειες όπως το πέταγμα χαρτιών στο δρόμο.

Αγαπημένο ας πούμε πνευματικό παιχνίδι όταν περιμένω στην ουρά σε καμιά τράπεζα δεν είναι το Sudoku αλλά η δημιουργία σεναρίων για το πώς μπορεί να γίνει ληστεία στο συγκεκριμένο κατάστημα. Και αφορμή δεν είναι τα χρήματα αλλά η γοητεία του εγκλήματος και το παιχνίδι με τον κίνδυνο που ως γνωστόν, σύμφωνα με την ψυχαναλυτική θεώρηση, λειτουργεί αφροδισιακά.

Δεν ξέρω τι είναι αυτό που εμποδίζει την πραγματοποίηση όλων αυτών των σχεδίων. Το κοινωνικό πλαίσιο; Ίσως. Ηθικές αναστολές; Πιθανόν. Δειλία; Πιθανότερο. Η ψυχαναγκαστική τελειοθηρία που μετατρέπει κάθε σενάριο σε… αναζήτηση της φιλοσοφικής λίθου; (Για να καταλάβετε εδώ τι εννοώ, στους τελειοθήρες συγκρατούμενους του Βιργίλιου Στάρκγουελλ δεν έφταναν μόνο οι στολές των δεσμοφυλάκων για να αποδράσουν, αλλά έπρεπε να βρουν και τα εσώρουχα!) Ίσως όλα αυτά μαζί…

Το ότι είμαστε όλοι “εν δυνάμει εγκληματίες” μπορεί να ακούγεται σαν αφορισμός αλλά έχω την εντύπωση πως κατά βάση είναι σωστό. Ο σύγχρονος τρόπος ζωής, η αποσύνθεση του κοινωνικού ιστού, η υπερκατανάλωση, ο υλοζωισμός κάνουν το έγκλημα πιο εύκολο και φέρνουν στην επιφάνεια τα εν υπνώσει πρωτόγονα ένστικτα που υπάρχουν στο ανθρώπινο γονιδίωμα. Το διαπιστώνεις στα δελτία ειδήσεων. Το βλέπεις στα πυρακτωμένα από την οργή μάτια του οδηγού του πίσω αυτοκινήτου. Το βιώνεις καθημερινά στη δουλειά, στο γήπεδο, στη διασκέδαση. Το έγκλημα απέχει μόνο ένα “κλικ” από την λεγόμενη φυσιολογική συμπεριφορά.

Η οικογένεια και ο κοινωνικός περίγυρος είναι παράγοντες που μπορεί να λειτουργήσουν αποτρεπτικά πλαισιώνοντας τον άνθρωπο. Κι αν εγώ στάθηκα αρκετά τυχερός ως προς αυτά, δε συνέβη το ίδιο με κάποιους από τους συμμαθητές μου της δευτέρας γυμνασίου οι οποίοι δεν στάθηκαν σε όρια… Ένας είναι φυλακή για κλοπές. Άλλος έχει φιλοξενηθεί για 1,5 χρόνο σε φυλακές ανηλίκων. Κάποια προσφέρει υπηρεσίες στους ξαναμμένους αγρότες της περιοχής ενώ ο τέταρτος πάτησε… γκάζι και τώρα βρίσκεται 2 μέτρα κάτω από το χώμα από υπερβολική δόση.

Το κοινό σημείο τους; Όχι βέβαια η κα. Σωφρονίου και οι προχωρημένες παιδαγωγικές της μέθοδοι (Αν και γενικότερα ο ρόλος του σχολείου είναι άξιος αναφοράς . Για παράδειγμα ο ανταγωνισμός, ο ατομισμός, η μισαλλοδοξία, ο εθνικισμός, ο δογματικός διαποτισμός δεν μπορούν να αποτελούν στοιχεία της εκπαίδευσης.). Προέρχονται όλοι από τις φτωχογειτονιές του Αγρινίου και από οικογένειες με σοβαρά προβλήματα.

Αν και η περιθωριοποίηση δημιουργεί το κατάλληλο υπόστρωμα για το έγκλημα, αυτό σίγουρα δεν αφορά μόνο τους λούμπεν. Η εξουσία και το χρήμα αποτελούν αφορμή για πιο “εκλεπτυσμένα” αλλά σίγουρα πιο σοβαρά εγκλήματα και παραβατικές συμπεριφορές στα οποία θα αναφερθώ σε κάποιο επόμενο κείμενο.